این کتاب پژوهشی در زمینه آیینهای دوخدایی (ثنوی) ایران پیش از اسلام است. نویسنده ضمن معرفی مفاهیم پایه ثنویت، به بررسی آیینهایی چون زروانی، مهرپرستی، مانی و مزدک میپردازد و ریشههای تاریخی آنها را در فلات ایران وامیکاود.
درباره کتاب ثنویان در عهد باستان (سید محمدرضا جلالی نائینی):
این کتاب به قلم سید محمدرضا جلالی نائینی (۱۲۹۵-۱۳۸۹)، پژوهشگر و نویسنده معاصر، به رشته تحریر درآمده است. جلالی نائینی در این کتاب، ثنویه را به عنوان نام عمومی برای تمام مذاهبی تعریف میکند که به دو آفریدگار (خدای نور و خدای تاریکی) اعتقاد دارند، برخلاف اسلام، مسیحیت و یهودیت که به وحدانیت باور دارند. او ریشه این مذاهب را تا هزاره دوم پیش از میلاد در فلات ایران پی میگیرد و نشان میدهد که چگونه آوازه برخی از آنان مانند مجوسان (مغان) به منابع یونانی و رومی نیز راه یافته است. در این کتاب، آیینهایی چون دین زروانی، آیین مهرپرستی، آیین مانی و آیین مزدک (به نقل از آثار الحسن بن موسی نوبختی و ملطی) به تفصیل مورد بحث و بررسی قرار گرفتهاند. نویسنده تأکید دارد که امروزه اکثر این ادیان، به جز معدودی، از شمار مذاهب زنده دنیا خارج شدهاند. این اثر در سال ۱۳۸۴ منتشر شده و از منابع ارزشمند در شناخت ادیان باستانی ایران به شمار میرود.